Nói đến tu hành, nhiều người thường dễ rơi vào nhận thức cố định: hoặc là đạo sĩ thanh tâm quả dục nơi đạo quán núi sâu, hoặc là kẻ lánh khỏi trần thế, xa rời bụi tục. Phần đông người thường mặc nhiên cho rằng tu hành là việc riêng của người xuất gia, là học vấn cao thâm tách rời khỏi đời sống cơm áo gạo tiền, không liên quan đến nhịp sống bôn ba sớm tối hay những chuyện vụn vặt trong gia đình.
Có người hỏi: ta phải đi làm nuôi gia đình, ứng đối nhân tình thế sự, không thể xuất ly trần tục, cũng không có thời gian tĩnh tọa hành công, như vậy liệu có thể tu hành chăng?
Câu trả lời là khẳng định. Tổ sư Tát Thủ Kiên trong 《Lôi Thuyết》đã chỉ rõ chân nghĩa:
“Chỉ nương vào Tinh – Khí – Thần làm căn bản. Cố giữ Tinh, dưỡng Khí, bảo toàn Thần, khiến ba cung vận hành không ngừng, thăng giáng liên tục, thì nhà nhà đều là Bồng Lai, nơi nơi đều là cảnh Thần Tiên.”
Tu hành chân chính, xưa nay không phải là thân phận riêng biệt hay nghi thức rườm rà, mà là cách sống cắm rễ trong đời thường: không tránh trần thế, không rời sinh hoạt, luyện tâm trong việc cơm áo gạo tiền, tu thân trong nhân tình thế sự.
Đối với người thường, không cần cắt tóc nhập Đạo, cũng không cần rời xa trần thế, lại càng không cần chấp trước vào phù lục chú quyết hay hình thức bên ngoài. Cốt lõi của tu hành là “giác tỉnh trong đời sống”; đạo trường chân chính chính là ở trong những việc thường nhật và nơi thân tâm của chính mình. Bản chất chính là sống cho trọn vẹn từng ngày bình thường, an định cái tâm đang dao động.
I. Người thường tu hành, không cầu cao sâu, làm tốt năm điều là đủ
1. Thủ “Tam giới”: nền tảng luyện tâm, cũng là căn bản làm người)
《Lôi Thuyết》 nhấn mạnh: căn bản của tu hành nằm ở Tinh – Khí – Thần; mà muốn giữ được Tinh – Khí – Thần, trước hết phải giữ lời nói, hành vi và bản tâm. Người thường không cần câu nệ giới luật phức tạp, chỉ cần giữ vững “tam giới” này, chính là tu hành thiết thực nhất.
Bất vọng ngữ:
Nói lời lấy chân thành làm gốc, không gây thị phi, không dùng ác ngôn tổn người, không phóng đại, không thất tín. Giữ lời tức là giữ tâm; tâm thanh thì khí chính, lòng thành thì thần an.
Bất tham dục:
Không tham tài sắc danh lợi, không để dục niệm sai khiến, biết dừng biết đủ. Tham nhiều tất mất, dục thịnh tất loạn; giảm bớt dục niệm thì tâm tự định, chính khí tự sinh.
Bất sân hận:
Ít giận ít oán, gặp việc giữ bình hòa, biết buông biết xả. Sân hận như lửa, cuối cùng tất thiêu chính mình; buông được tâm ấy thì khí hòa, thần an, trong ngoài đều thuận.
2. Dưỡng “Tam Bảo”: Tinh – Khí – Thần, là căn nền của tu hành đối với người thường
Tổ sư Tát Thủ Kiên trong《Lôi Thuyết》chỉ rõ rằng: căn bản của thân người nằm ở Tinh – Khí – Thần. Giữ vững Tinh, nuôi dưỡng Khí, bảo toàn Thần thì có thể nuôi dưỡng thân tâm.
Người thường muốn dưỡng Tinh – Khí – Thần, chỉ cần làm tốt ba việc nhỏ là đủ.
Dưỡng Tinh:
Ngủ sớm, không thức khuya, không tiêu hao cơ thể quá mức. Mỗi ngày nghỉ ngơi đúng giờ để thân thể được hồi phục đầy đủ. Khi tinh khí sung túc thì thân mới mạnh, thần mới an, từ đó mới có nền tảng cho tu hành.
Dưỡng Khí:
Giảm suy nghĩ, giảm hao tổn nội tâm; ăn uống thanh đạm, sinh hoạt điều độ. Học cách buông bỏ những suy nghĩ dư thừa, không vướng mắc quá khứ, không lo lắng về tương lai chưa biết, để khí trong thân lưu thông thuận hòa, từ đó nuôi dưỡng chính khí.
Bảo Thần:
Ngày nay nhiều người bị điện thoại, máy tính, video ngắn bao quanh, tâm trí bị phân tán, thần ngày càng tán loạn. Mỗi ngày dành khoảng mười phút nhắm mắt dưỡng thần, soi chiếu nội tâm, khiến tâm từ động trở về tĩnh, từ đó rèn luyện sự tập trung.
Cũng như nguyên lý Đạo giáo “tính mệnh song tu”, người thường nếu dưỡng tốt tâm tính, bồi dưỡng nguyên khí, chăm sóc thân tâm chu toàn, thì đó chính là tu hành căn bản và thiết thực nhất.
3. Tu “Chính Niệm”: mỗi niệm khởi lên, đều là tu hành
Đạo gia nói: “Ngẩng đầu ba thước có thần minh”, là để nhắc rằng: mỗi niệm khởi lên đều là tu hành; mỗi lời nói, mỗi hành vi đều có nhân quả.
Tu hành của người thường chính là ở trong từng khoảnh khắc hiện tại: giữ vững niệm của mình, làm tốt việc của mình, không dối tâm, không dối người, không trái với Thiên đạo.
Khi làm việc thì nghiêm túc, có trách nhiệm, không qua loa cho xong, không gian trá, không mưu mẹo, chân thật mà làm tốt từng việc nhỏ.
Khi đối nhân xử thế thì chân thành, hòa nhã, biết cảm thông; không so đo tính toán, không ích kỷ vụ lợi; biết đặt mình vào vị trí người khác mà suy xét, biết bao dung.
Khi gặp khó khăn không thoái lui, chủ động đối diện và giải quyết; khi gặp cám dỗ thì giữ vững giới hạn, không để lợi ích làm mê loạn tâm trí.
Hành sự bằng chính niệm, giữ vững bản tâm, không bị tạp niệm quấy nhiễu đó chính là thực hành chân nghĩa của tu hành.
4. Luyện “Giác Sát”: mỗi ngày mười phút, hiểu rõ tâm mình
Sở dĩ nhiều người phiền não không dứt, tâm thần bất an là vì quá dễ bị cảm xúc lôi kéo, bị tạp niệm chi phối, mà chưa từng tĩnh tâm lại để nhìn rõ nội tâm của chính mình, không biết cách quán chiếu bản tâm.
Đối với người thường mà nói, không cần phải tĩnh tọa hàng giờ, chỉ cần mỗi ngày dành mười phút, thực hành một lần “tự quán chiếu”:
Hôm nay có buông thả nóng giận, làm tổn thương người bên cạnh hay không ?
Có khởi tâm tham, tâm đố kỵ, bị dục niệm làm rối loạn hay không ?
Có làm việc qua loa, tâm miệng không đồng, trái với bản tâm của mình hay không ?
Nếu có, thì cần tự nhắc mình: lần sau phải chú ý, phải giữ vững bản tâm, phải kịp thời sửa đổi.
Có thể nhận ra thiếu sót của bản thân, dám đối diện với khuyết điểm, lại có thể kịp thời sửa đổi đó chính là ngày ngày tinh tiến.
Có thể giữ vững cảm xúc của mình, không bị tạp niệm quấy nhiễu, làm chủ được niệm tưởng đó chính là sự tiến bộ trong tu hành.
5. Hành “Lợi Tha”: việc nhỏ hành thiện, cũng là tu hành
Đối với người thường, có thể không đủ khả năng làm những việc thiện lớn lao, nhưng những thiện ý nhỏ bé trong tầm tay, sự ấm áp trong những việc thường nhật, cũng là một phần của tu hành, cũng có thể nuôi dưỡng nội tâm, bồi dưỡng chính khí.
Nhường chỗ cho người lạ, giúp đỡ hàng xóm, bao dung hơn với gia đình, ủng hộ bạn bè, dù chỉ là một lời quan tâm đều là tu hành.
Những việc thiện nhỏ bé tưởng chừng đơn giản ấy, không chỉ làm ấm lòng người khác mà còn nuôi dưỡng chính nội tâm của mình.
Quá trình hành thiện chính là quá trình buông bỏ cái “ngã”, phá trừ chấp niệm, cũng là quá trình nuôi dưỡng tâm từ hòa, nâng cao tâm tính.
Lâu dần, nội tâm sẽ ngày càng rộng mở, chính khí ngày càng đầy đủ đó chính là lực của tu hành.
II. Kết luận: tu hành tốt nhất là sống tốt mỗi ngày
Tổ sư Tát Thủ Kiên trong《Lôi Thuyết》đã nhiều lần răn dạy, e rằng người học Đạo sẽ chấp vào biểu tượng pháp thuật, cưỡng cầu thần thông, nên đặc biệt chỉ rõ yếu chỉ:
Cốt lõi của tu hành, xưa nay không nằm ở hình thức bên ngoài, mà ở việc tu tâm luyện kỷ bên trong: giữ vững bản tâm, bồi dưỡng chính khí, dưỡng hộ Tinh – Khí – Thần của chính mình.
Đối với người thường, tu hành không phải là điều xa vời, cũng không phải lời nói suông tách rời đời sống, lại càng không phải đặc quyền của người xuất gia.
Nó không phải là việc buộc ta phải từ bỏ công việc, rời bỏ gia đình để theo đuổi những cảnh giới hư vô.
Mà là trong những việc thường nhật cơm áo gạo tiền, giữ vững bản tâm, nuôi dưỡng chính khí.
Trong nhịp sống bôn ba từ sớm đến tối, giữ sự tỉnh táo, không mê, không loạn.
Trong nhân tình thế sự, biết bao dung, biết hành lợi cho người.
Trong thử thách và rèn luyện, tu dưỡng tâm tính, ngày ngày tiến bộ.
Tâm thanh tịnh, hành theo chính đạo, thân đầy chính khí. Đó chính là tu hành tốt nhất, cũng là trạng thái tốt nhất của đời người.
Tác giả: Hoa Cẩm
