TRỜI ĐẤT CÓ BAO NHIÊU QUY LUẬT
THÂN NGƯỜI CÓ BẤY NHIÊU ĐIỀU ĐỂ NGỘ
—
Trời đất có vô số quy luật.
Có quy luật của ngày và đêm.
Có quy luật của nóng và lạnh.
Có quy luật của sinh và trưởng.
Có quy luật của thu và tàng.
Có sinh thì có trưởng.
Có trưởng thì có suy.
Có thịnh thì có điều.
Có động thì có tĩnh.
Những điều ấy nhìn qua tưởng chỉ là sự vận hành của thiên địa.
Nhưng người xưa đã nhìn sâu hơn.
Họ thấy rằng một thân người,
cũng không nằm ngoài bất kỳ quy luật nào trong đó.
Thân có âm có dương.
Khí có thăng có giáng.
Huyết có lưu có hành.
Tạng có sinh có hóa.
Thần có tụ có tán.
Bên ngoài có thiên địa.
Bên trong có một tiểu thiên địa.
—
THIÊN ĐỊA KHÔNG Ở NGOÀI CON NGƯỜI
Người đời thường nhìn trời đất
như một thế giới ở bên ngoài.
Trời ở trên.
Đất ở dưới.
Con người đứng ở giữa.
Nhưng trong cách nhìn của Nội Kinh,
con người không phải kẻ đứng ngoài thiên địa.
Con người sinh bởi thiên địa,
sống nhờ thiên địa,
và cũng biến đổi theo thiên địa.
Cho nên mới có tư tưởng
“thiên nhân tương ứng”.
Trời có âm dương,
người cũng có âm dương.
Trời có bốn mùa,
người cũng có bốn thời của sinh mệnh.
Trời có ngày đêm,
người cũng có thức ngủ.
Trời có hàn nhiệt,
người cũng có hàn nhiệt.
Trời có thăng giáng phù trầm,
khí trong thân người
cũng có thăng giáng phù trầm.
Đó không phải là cách ví von.
Đó là một cách nhìn về sinh mệnh.
—
ÂM DƯƠNG LÀ QUY LUẬT LỚN NHẤT
MÀ MỘT THÂN NGƯỜI KHÔNG THỂ THOÁT RA
Mặt trời mọc,
dương khí bắt đầu phát.
Mặt trời lên cao,
dương khí đạt đến cực thịnh.
Chiều xuống,
dương dần thu.
Đêm đến,
âm dần thịnh.
Một ngày đã như vậy.
Một năm cũng như vậy.
Một đời người cũng như vậy.
Tuổi trẻ thiên về sinh trưởng.
Trung niên thiên về thành tựu và phát triển.
Tuổi già dần đi về thu liễm.
Không có giai đoạn nào
có thể giữ mãi trạng thái của giai đoạn trước.
Đây chính là điều con người thường chống lại.
Người trẻ muốn mình mãi trẻ.
Người đang thịnh muốn cái thịnh ấy không suy.
Người đang có muốn giữ mãi cái có.
Nhưng thiên địa không vận hành như thế.
Âm dương luôn chuyển.
Thịnh suy luôn đổi.
Sinh mệnh cũng luôn đổi.
Muốn một trạng thái đứng yên mãi,
thực chất là muốn chống lại vận động của tự nhiên.
—
KHÍ KHÔNG CHỈ LÀ HƠI THỞ
MÀ LÀ QUY LUẬT VẬN ĐỘNG CỦA SINH MỆNH
Nếu chỉ hiểu khí là hơi thở,
thì chưa chạm được đến chữ “khí” trong tư tưởng Nội Kinh.
Khí còn mang nghĩa
của sự vận hành.
Có thăng.
Có giáng.
Có xuất.
Có nhập.
Có khí của trời đất.
Có khí của bốn mùa.
Có khí của tạng phủ.
Có khí của sự sống.
Một thân người khỏe mạnh
không phải vì bên trong có thật nhiều thứ.
Mà vì những thứ đang có
vận hành được.
Khí cần thăng,
thì có thể thăng.
Khí cần giáng,
thì có thể giáng.
Cần xuất thì xuất.
Cần nhập thì nhập.
Đó mới là thông.
Ngược lại,
khi khí đáng thăng lại hãm xuống,
khí đáng giáng lại nghịch lên,
sự mất điều hòa bắt đầu xuất hiện.
Cho nên bệnh không chỉ là
“thiếu” một thứ gì đó.
Nhiều khi vấn đề nằm ở chỗ
cái đang có
không còn vận hành đúng quy luật.
—
NGŨ HÀNH KHÔNG CHỈ LÀ NĂM LOẠI VẬT CHẤT
Mộc không đơn giản là cây.
Hỏa không đơn giản là lửa.
Thổ không đơn giản là đất.
Kim không đơn giản là kim loại.
Thủy không đơn giản là nước.
Nếu chỉ hiểu như vậy,
ngũ hành sẽ trở thành một hệ thống
phân loại khô cứng.
Điều sâu hơn nằm ở chữ “hành”.
“Hành” là vận động.
Mộc biểu hiện xu hướng sinh phát.
Hỏa biểu hiện xu hướng phát triển,
hướng ra ngoài và đạt đến cực thịnh.
Thổ biểu hiện sự vận hóa,
tiếp nhận và chuyển biến.
Kim biểu hiện sự thu liễm,
thanh túc.
Thủy biểu hiện sự tàng giữ,
hướng vào bên trong.
Cho nên ngũ hành
không chỉ nằm trong vạn vật.
Nó cũng nằm trong thân người.
Nằm trong tạng phủ.
Nằm trong khí huyết.
Nằm trong cảm xúc.
Nằm trong những chuyển động rất nhỏ
của một đời sống.
—
MỘC CÓ SINH PHÁT
NÊN CAN KHÔNG THÍCH BỊ UẤT
Một cái cây đang mùa xuân
thì hướng lên.
Cành phải vươn.
Lá phải mở.
Sinh cơ phải được phát.
Đó là khí của Mộc.
Con người cũng có phần sinh phát ấy.
Khi chí hướng bị dồn nén,
khi cảm xúc không được thông,
khi một người liên tục phải kìm giữ,
khí cơ có thể trở nên uất kết.
Bởi vậy người xưa
liên hệ Can với sự sơ đạt,
với khả năng điều đạt khí cơ.
Giận dữ kéo dài,
không chỉ là một trạng thái tâm lý.
Nó có thể trở thành
một sự mất điều hòa của khí.
Người thường xuyên tức giận
không chỉ đang làm tổn thương
mối quan hệ với người khác.
Họ còn đang khiến
chính khí cơ của mình
nhiều lần rơi vào trạng thái nghịch loạn.
—
HỎA CÓ NHIỆT
NHƯNG HỎA CŨNG CẦN CÓ CHỖ QUAY VỀ
Lửa làm ấm.
Lửa làm sáng.
Lửa làm vạn vật phát triển.
Nhưng lửa quá mạnh
thì cũng có thể thiêu đốt.
Đây là một quy luật rất sâu.
Một thứ nuôi dưỡng sự sống,
khi vượt quá giới hạn,
cũng có thể trở thành nguyên nhân gây tổn hại.
Con người cũng vậy.
Nhiệt tình quá mức
có thể thành hao tổn.
Hưng phấn quá mức
có thể thành tán thần.
Ham muốn quá mức
có thể khiến tinh khí bị tiêu hao.
Cho nên dưỡng sinh
không phải làm cho dương khí
càng mạnh càng tốt.
Mà là giữ âm dương
ở thế tương hòa.
Cái quý không nằm ở cực thịnh.
Cái quý nằm ở sự cân bằng
giữa thịnh và suy,
giữa động và tĩnh.
—
THỔ LÀ TRUNG TÂM CỦA VẬN HÓA
Một hạt giống có thể sinh trưởng,
nhưng phải có đất để nuôi.
Con người ăn vào,
nhưng thức ăn không tự nhiên
biến thành khí huyết.
Nó phải trải qua quá trình vận hóa.
Đó là lý do
người xưa đặc biệt coi trọng Tỳ Vị.
Một người ăn rất nhiều
chưa chắc đã được nuôi dưỡng tốt.
Một người bổ rất nhiều
chưa chắc khí huyết đã mạnh.
Nếu vận hóa không tốt,
thứ đưa vào nhiều
cũng không nhất thiết
trở thành thứ thân thể có thể sử dụng.
Đây là một nguyên lý
rất đáng để người hiện đại suy ngẫm.
Dưỡng sinh không chỉ hỏi:
“Ta đã bổ sung những gì?”
Mà còn phải hỏi:
“Thân ta có vận hóa được không?”
—
KIM CHỦ THU LIỄM
NÊN CON NGƯỜI CŨNG CẦN BIẾT BUÔNG
Mùa thu,
lá bắt đầu rụng.
Không phải vì cây đã chết.
Mà vì cây đang thu lại
những gì cần giữ.
Đó là đạo của Kim.
Con người cũng cần một quá trình như vậy.
Một đời người
nếu cứ liên tục thu nhận
mà không biết loại bỏ,
tâm sẽ đầy.
Đầy chuyện cũ.
Đầy ham muốn.
Đầy tiếng nói của người khác.
Đầy những điều
đã qua nhưng chưa chịu buông.
Có những thứ
không cần giải quyết thêm.
Chỉ cần buông.
Có những người
không cần hiểu thêm.
Chỉ cần để họ đi.
Có những chuyện
không cần nhắc lại.
Chỉ cần để thời gian
thu liễm nó về quá khứ.
Biết thu,
là biết bảo toàn.
—
THỦY CHỦ TÀNG
NÊN NGƯỜI BIẾT DƯỠNG SINH PHẢI BIẾT GIỮ
Nước chảy xuống.
Đó là xu thế của Thủy.
Mùa đông vạn vật tàng.
Hạt giống thu mình vào đất.
Sinh cơ không biến mất.
Nó chỉ không còn phô ra bên ngoài.
Con người cũng cần có những lúc như vậy.
Không phải lúc nào cũng nói.
Không phải lúc nào cũng xuất hiện.
Không phải lúc nào cũng giao tiếp.
Không phải lúc nào cũng theo đuổi.
Có những giai đoạn
cần sống chậm lại.
Ngủ đủ.
Giữ tâm.
Giữ tinh.
Giữ khí.
Giảm những kích thích không cần thiết.
Bởi cái gì cũng hướng ra ngoài
thì bên trong sẽ trống rỗng.
Biết tàng,
là biết giữ gốc.
—
THẦN LÀ NƠI MỌI QUY LUẬT
CUỐI CÙNG QUAY VỀ
Có thể nói rất nhiều về âm dương.
Có thể nói về ngũ hành.
Có thể nói về khí huyết.
Có thể nói về tạng phủ.
Nhưng nếu thần đã loạn,
mọi sự điều dưỡng
đều khó đạt đến chỗ sâu.
Bởi tâm thần là nơi
con người tiếp nhận thế giới.
Một người sống giữa bình yên
nhưng thần luôn bất an,
thì thiên hạ có yên
lòng họ cũng chưa chắc yên.
Một người có rất nhiều thứ
nhưng tâm không biết đủ,
thì cái có càng nhiều
chưa chắc sinh mệnh càng giàu.
Cho nên dưỡng sinh
cuối cùng vẫn quay về dưỡng thần.
Thần an,
khí mới dễ điều.
Khí điều,
huyết mới dễ hòa.
Khí huyết hòa,
tạng phủ mới có điều kiện
thực hiện chức năng của mình.
Đây là lý do
sự tĩnh lặng có giá trị lớn đến vậy.
—
VẠN VẠN QUY LUẬT
KHÔNG PHẢI ĐỂ CON NGƯỜI THẮNG THIÊN
Hiểu quy luật của trời đất
không phải để con người
tìm cách chinh phục thiên nhiên.
Mà để biết mình
đang đứng ở đâu trong đó.
Biết xuân,
thì biết lúc sinh.
Biết hạ,
thì biết lúc trưởng.
Biết thu,
thì biết lúc liễm.
Biết đông,
thì biết lúc tàng.
Biết âm dương,
thì không quá thiên về một phía.
Biết thăng giáng,
thì hiểu thế nào là khí cơ thuận nghịch.
Biết ngũ hành,
thì hiểu sinh khắc,
chế hóa,
và sự liên hệ giữa các phần
trong một chỉnh thể.
Biết thần khí,
thì hiểu rằng
một đời sống bên ngoài quá náo động
có thể khiến bên trong dần suy kiệt.
Đó mới là cái sâu của chữ “thuận”.
—
THÂN NGƯỜI KHÔNG PHẢI MỘT KHỐI RIÊNG LẺ
Mắt nhìn.
Tai nghe.
Mũi thở.
Miệng ăn.
Tâm nghĩ.
Thần động.
Khí hành.
Huyết lưu.
Tạng phủ phối hợp.
Không có một phần nào
thực sự đứng một mình.
Cũng như trong trời đất:
Mặt trời không tách khỏi mặt trăng.
Ngày không tách khỏi đêm.
Xuân không tách khỏi thu.
Sinh không tách khỏi tử.
Thịnh không tách khỏi suy.
Một thân người cũng là một chỉnh thể như vậy.
Cho nên khi một nơi mất cân bằng,
không nên chỉ nhìn vào một nơi.
Cần nhìn toàn bộ.
Nhìn cách ăn uống.
Nhìn giấc ngủ.
Nhìn lao động.
Nhìn cảm xúc.
Nhìn dục vọng.
Nhìn hoàn cảnh sống.
Nhìn cách một người
đang sử dụng tinh khí của chính mình.
Đó mới là cách nhìn
có tính chỉnh thể.
—
NGƯỜI HIỂU QUY LUẬT
SẼ KHÔNG CÒN QUÁ VỘI
Bởi họ hiểu:
Hoa không nở trước mùa.
Quả không chín trước thời.
Nước không thể chảy ngược.
Đêm không thể bị giữ lại
để ngày mãi sáng.
Một thân người cũng vậy.
Có những lúc cần tiến.
Có những lúc cần lui.
Có những lúc cần chữa lành
bằng hành động.
Có những lúc cần hồi phục
bằng tĩnh lặng.
Có những lúc phải làm.
Có những lúc phải nghỉ.
Có những lúc phải nói.
Có những lúc im lặng
lại là cách giữ thần tốt nhất.
Người không hiểu quy luật
thường dùng sức để cưỡng cầu.
Người hiểu quy luật
bắt đầu dùng sự thuận hòa
để sống.
—
VÀ ĐẾN CUỐI CÙNG
MỌI QUY LUẬT LẠI TRỞ VỀ MỘT CHỮ
Sinh mệnh không phải
một cuộc chiến với tự nhiên.
Nó là một quá trình
hòa mình vào tự nhiên.
Không cần thắng trời.
Không cần chống đất.
Không cần bắt thân thể
phải mạnh mãi.
Không cần bắt tâm mình
phải vui mãi.
Không cần bắt cuộc đời
phải thuận mãi.
Chỉ cần hiểu:
Có sinh thì có trưởng.
Có trưởng thì có thu.
Có thu thì có tàng.
Có tàng mới lại có sinh.
Một vòng tuần hoàn
không bao giờ ngừng.
—
THẾ NÊN LÀ
Vạn vạn quy luật của trời đất
không nằm ở nơi quá xa.
Nó nằm trong một hơi thở.
Trong một nhịp ngủ.
Trong một lần thức dậy.
Trong lúc đói và lúc no.
Trong lúc động và lúc tĩnh.
Trong lúc giận dữ
và lúc tâm bình.
Trong lúc muốn tiến
và lúc biết dừng.
Trong lúc sinh cơ phát ra
và lúc tinh khí thu về.
Trời đất có âm dương.
Thân người có âm dương.
Trời đất có bốn mùa.
Một đời người cũng có bốn mùa.
Trời đất có thăng giáng.
Khí trong thân cũng có thăng giáng.
Trời đất có sinh khắc chế hóa.
Tạng phủ cũng có quan hệ
biểu lý,
sinh khắc,
hỗ trợ và chế ước.
Trời đất có quy luật
thịnh cực tất suy.
Một đời người
cũng không thoát khỏi quy luật ấy.
Cho nên,
hiểu trời đất
không phải để nói về trời đất.
Mà để nhìn lại
một thân người.
Hiểu âm dương
để biết mình đang thiên lệch ở đâu.
Hiểu bốn mùa
để biết lúc nào nên động,
lúc nào nên tàng.
Hiểu khí huyết
để biết điều gì đang làm mình hao tổn.
Hiểu ngũ tạng
để hiểu rằng cảm xúc
không phải chuyện ở ngoài thân.
Hiểu dưỡng sinh
để cuối cùng nhận ra:
Điều cần bổ sung
đôi khi không nhiều.
Điều cần buông xuống
mới thật sự nhiều.
Bớt một phần dục vọng.
Bớt một phần sân giận.
Bớt một phần lo nghĩ.
Bớt một phần thức khuya.
Bớt một phần cưỡng cầu.
Bớt một phần phóng tán thần khí.
Sinh mệnh đôi khi không cần
được thêm vào quá nhiều.
Chỉ cần thôi bị lấy đi.
Đó có lẽ là một trong những
điều sâu nhất của dưỡng sinh.
Vạn vạn quy luật của trời đất,
suy cho cùng
đều đang hiện diện
trong một thân người.
Và người thật sự hiểu được điều ấy,
sẽ không còn chỉ hỏi:
“Ta phải làm gì
để có được nhiều hơn?”
Mà sẽ bắt đầu hỏi:
“Ta đang sống thuận hay nghịch?”
“Ta đang nuôi dưỡng
hay đang hao tổn?”
“Ta đang làm cho thần khí
tụ lại,
hay đang để nó
tán đi từng ngày?”
Bởi khi hiểu được
quy luật của trời đất,
ta bắt đầu hiểu
quy luật của sinh mệnh.
Và khi hiểu được
quy luật của sinh mệnh,
ta mới thật sự học được
cách sống thuận với chính mình.
